Een verhaal van vrijwilliger Frank over GGZ-Mantelzorg
Mantelzorg ervaring
Tot zij definitief opgenomen werd in een woonzorgcentrum, ben ik samen met mijn zussen en broers mantelzorger van mijn moeder geweest. Eigenlijk was ik contactpersoon en eerste aanspreekpunt namens de familie, regelde ik alle administratieve zaken en onderhield ik de persoonlijke contacten met de artsen en de verpleging. De verpleging van Moerwijk beschouwde mij wel als mantelzorger. Zonder enige kennis van regels zijn wij als familie aan de slag gegaan. Maar eigenlijk verdienden wij zelf ook persoonlijke aandacht en steun.
Helaas bereikt dit mantelzorgers onvoldoende. Er is wel meer zicht op de mogelijkheden om naasten te bereiken en ondersteuning te bieden. Wij kregen dat pas door nadat onze moeder reeds was opgenomen. Het was beter geweest als we dat hadden gekregen terwijl moeder nog thuis was. Wij kennen de ‘gebruiksaanwijzing’ van onze moeder en zijn door onze persoonlijke band nauw betrokken. Dit had een aanvulling kunnen zijn op de hulp van de zorgverleners.
Anders dan bij professionals heeft de situatie van de naaste vaak ingrijpende gevolgen voor het eigen leven. Het is nog te vaak zo dat mantelzorgers het zelf maar uit moeten zoeken en mantelzorgers soms niet eens weten dat zij daadwerkelijk mantelzorger zijn en bij welk (gemeentelijk?) loket ze moeten zijn. Daarom zouden ze niet alleen als hulpkracht moeten worden benaderd, maar verdienen GGZ-mantelzorgers zelf ook alle steun.
Moeder kon zich haar laatste jaren verbaal niet meer uiten, maar haar positieve karakter, vrolijke uitstraling en zin in het leven bleven door de liefdevolle verzorging van de verpleging onverminderd intact. De broers en zussen Lieffering hebben hun petje afgenomen voor de onvermoeibare inzet van het personeel van het woonzorgcentrum.
Psychisch dal
Dan denk je dat alles afgerond is en afgesloten, maar dan volgt een nog grotere persoonlijke klap. Na het overlijden van mijn moeder ben ik in een diep psychisch dal terechtgekomen waarbij mijn oudste zus mijn GGZ-mantelzorger werd en zij altijd positief naar mij toe bleef: geef niet op, het komt weer goed. Na twee verblijven van samen in totaal 17 weken in de open kliniek en de depressiekliniek en de aanpassing van mijn medicatie ben ik in rap tempo weer opgeknapt.
Naasten van mensen met psychische problemen zijn als mantelzorger belangrijk voor de zorg aan mensen met mentale problemen. Maar zij verdienen zelf ook aandacht en steun. Helaas bereikt dit aanbod naasten onvoldoende. De nadruk in de GGZ ligt op korter behandelen, minder opnames en zoveel mogelijk thuis wonen. Daarmee wordt de mantelzorger van iemand met psychische problemen steeds belangrijker, maar ook zwaarder belast.
Voor organisaties binnen het sociaal domein, zoals steunpunten mantelzorg en organisaties voor beschermd wonen, is een aanbod voor de GGZ-mantelzorger relatief nieuw. Hier ligt de focus van het aanbod primair op het herstel van de cliënten. Betere samenwerking tussen de geestelijke gezondheidszorg en het sociaal domein kan ervoor zorgen dat de GGZ-mantelzorger ook door hen beter wordt bereikt, zodat bijvoorbeeld steunpunten mantelzorg, herstelacademies en aanbieders van beschermd wonen meer gelegenheid krijgen om groepen voor naasten aan te bieden.
De laatste vier weken in de depressiekliniek werd ik begeleid door Reakt. Zij wezen mij op Den Haag Doet. Daar heb ik de vrijwilligersbaan als redacteur van het Laak Magazine gevonden. Ook ben ik via het Haags Steun Systeem in contact gekomen met Kompassie. Ik ben nu inmiddels drie jaar vrijwilliger bij Kompassie, schrijver van de ‘Rubriek van Frank’ en heb de Kompassie-cursus Familiecoach Mantelzorg gevolgd. In deze rol heb ik één keer met mantelzorgers een groepsgesprek gehouden.
GGZ-Mantelzorg gespreksgroep
In het vervolg van het verhaal spreek ik puur persoonlijk vanuit de ervaring van mijn groep – Frank.
Mijn groep was een ondergronds borrelende vulkaan van vijf personen die tot uitbarsting wilden komen en vooral hun eigen verhaal wilden doen. “Hoe gaat het nu met jullie?” was mijn beginvraag. Hierna hoefde ik er weinig meer tussen te komen. De verhalen volgden elkaar vanzelf op. Ik schrok er hevig van. Mantelzorgers die van het kastje naar de muur worden gestuurd, een moeder die het helemaal niet meer ziet zitten met haar zoon en voor de ondersteuning haar dochter had meegenomen die vanwege de problematiek al op zichzelf was gaan wonen, verslavingsproblematiek bij meerdere kinderen, uithuisplaatsing. Wat mij ook opviel in mijn groep was de overbelasting van mantelzorgers die zorgen voor een kind met een chronische, langdurige ziekte.
Dit was mijn eerste keer na mijn herstel, maar ik merkte bij dit alles dat ik zelf ook nog maar op een dun koord balanceerde. Je kunt zomaar weer naar beneden vallen. Maar ik voelde wel een grote emotionele verbondenheid met de groep. Zij wilden hun verhaal kwijt en ik stelde mij vooral op als een luisterend oor met een onbevooroordeelde houding. Dat vonden ze mooi, maar eigenlijk wilden ze van mij een oplossing die ik ze niet kon geven. Wat mij overigens niet kwalijk werd genomen. Ze vonden het al mooi dat ik naar ze luisterde.
De praktijk was weerbarstiger dan de theorie. Ik weet dat je de ook altijd aanwezige positieve kanten moet benadrukken. Waarom doe je dat dan niet? Dat gebeurt in de drukte van het moment. Juist de positieve zaken brengen een verandering teweeg in de kijk op jezelf: van een minderwaardig persoon tot iemand die er weer toe doet.
Bij het slot waren alle deelnemers dankbaar dat ik naar ze had geluisterd:
“Jij bent de eerste die vraagt hoe het met mij gaat.”
Dat vond ik een mooi schouderklopje, maar toch heb ik besloten voor een vervolg te bedanken omdat het te dicht bij mijn eigen ervaringen kwam.
Echter: maak de GGZ-mantelzorger bekender, zodat meer mensen zichzelf erin herkennen en zich bewust worden van hun kracht en hun kwetsbaarheden als mantelzorger. Om van daaruit op zoek te gaan naar manieren om hun eigen veerkracht te versterken. Nulde- en eerstelijnsprofessionals kunnen helpen de weg hierin te vinden.
Frank
Bij Kompassie begrijpen we hoe zwaar mantelzorg kan zijn, zeker als je zorgt voor iemand met psychische problemen. Daarom bieden wij in Den Haag steun, advies en een luisterend oor voor mantelzorgers. Van praktische informatie tot lotgenotencontact. Ontdek ons complete aanbod voor mantelzorgers en vind de ondersteuning die bij jou past.