De signalen van overbelasting worden vaak pas laat herkend, terwijl je lichaam en geest eerder al waarschuwen met vermoeidheid, stress en prikkelbaarheid. In dit verhaal deelt Frank zijn ervaring met overbelasting en de gevolgen daarvan voor zijn mentale gezondheid.
Als staffunctionaris financiën van een onderwijsgroep heb ik op mijn tenen gelopen.
Op 1 maart 1999 ben ik bij een onderwijsgroep als staffunctionaris financiën gaan werken. Deze functie trok mij door het feit dat dit een financiële functie op een school was. Een combinatie van onderwijs en financiën. De twee vakgebieden waar ik goed in was. (lees hier waarom dit zo belangrijk voor mij was) Ik heb toen direct van meet af aan gezegd dat als deze functie ooit mogelijk weer zou veranderen in een bureaufunctie op een financiële administratie (geen school gebonden functie) dat het dan niet meer met mij zou zijn. Toen in de loop van 2013 bleek dat dit in de nabije toekomst zou gebeuren en er onterechte kritiek was op mijn functioneren heb ik de handdoek in de ring gegooid.
Er brak een periode aan waarin ik geestelijk zeer instabiel was. Dit had negatieve gevolgen voor mijn uit te voeren werk. Volgens mij herken je hieraan dat ik teveel hooi op mijn vork had genomen en mezelf teveel had overbelast. Overbelasting is te veel en te lange stress. Stress kan een negatief effect hebben als het te lang en te sterk aanwezig is en je onvoldoende tijd hebt of neemt om te ontspannen en tot rust te komen. Je kunt hierdoor spanningsklachten krijgen en oververmoeid of overbelast raken. Je hoort ook vaak de termen overspannenheid en burn-out. Beide zijn een uiting van overbelasting. Signalen van overbelasting zijn meestal subtiel.
Hoe herken je signalen van overbelasting?
De volgende klachten kunnen ontstaan door overbelasting:
- oververmoeidheid, verminderde energie of zelfs uitputting
- een onrustig, gejaagd gevoel
- concentratieproblemen
- vergeetachtigheid
- sneller overprikkeld raken
- overgevoelig zijn voor licht en geluid
- prikkelbaar of snel geïrriteerd zijn naar anderen
- slaapproblemen
- te veel piekeren
- huilbuien, agressief zijn
- toenemend onzeker en onbekwaam voelen
- niet kunnen eten of juist te veel eten.
- lichamelijke klachten zoals: hoofdpijn, darmklachten, pijnlijke spieren of gewrichten, rugpijn, verminderde weerstand of hartkloppingen.
Hoe ontstaat overbelasting?
Overbelasting kan verschillende oorzaken of triggers hebben. Denk maar aan spanningen thuis, of ingrijpende gebeurtenissen of veranderingen in je leven. Of moeite hebben om grenzen aan te geven, ‘nee’ te zeggen als dat nodig is. Ook hoge werkdruk of problemen op het werk kunnen leiden tot overbelasting. Het heeft vaak te maken met een combinatie van deze factoren. Dan is er meer gaande dan je op dat moment aankunt.
Waar kun je terecht met overbelasting?
In eerste instantie kun je met overbelasting terecht bij je huisarts. Indien de overbelasting wordt veroorzaakt door bedrijfsmatige zaken dan is de bedrijfsarts de aangewezen persoon. Uit mijn eigen ervaring heb ik te maken gehad met de ARBO Unie, maar via HR Navigator kun je 45 Arbo diensten met elkaar vergelijken. Afhankelijk van de ernst van de situatie kunnen na de huisarts, bedrijfsarts en Arbo diensten eventueel ook nog psychologen (PsyQ) en psychiaters (Parnassia) worden geraadpleegd.
Tips van Frank bij overbelasting
Iedereen kan in zijn leven te maken krijgen met overbelasting. Soms lukt het niet om daar zelf een weg in te vinden. Het begint met houden van jezelf en de eigenwaarde van het werk wat je uitvoert. Op het moment dat jij wegvalt met als oorzaak overbelasting gaat het bedrijf waar je werkt gewoon door en wordt je werk gewoon weer door een ander uitgevoerd. Voor je geruststelling: Je bent niet onmisbaar. Maar je onmisbare houding kan heel verkeerd op collega’s overkomen.
Als staffunctionaris financiën maakte ik de jaarrekening van een scholengroep in een Excel document en was daar op dat moment met de toenmalige verantwoordingseisen zeer bedreven in en waande mij onmisbaar op die plek. Niets was minder waar. Op het moment dat je jezelf niet bijschoolt op financieel gebied wordt je razendsnel door nieuwe ontwikkelingen ingehaald.
Ik bleef hangen in mijn eigen gelijk, terwijl er inmiddels systemen waren gekomen die eenvoudig door andere personen met minder opleiding werden verwerkt. Door vast te blijven houden aan mijn eigen Excel haalde ik een hoop werk en ergernis op mijn hals. Als persoon ben je gedoemd de strijd met de automatisering te verliezen. Nadat ik dat had verloren viel ik in een zeer diep geestelijk gat. Mijn baan ging over naar een persoon die de gebruikershandleiding van het nieuwe systeem beter had gelezen dan ik. Ik was alles kwijt wat ik tot dan toe als dagelijkse activiteiten had gehad. Dit was overbelasting in overtreffende trap.
Ik ben er inmiddels van overtuigd dat ik niet onmisbaar was en niet voor 100% hoefde te gaan, maar 80% ook kon volstaan. Na twee verblijven in een psychiatrische inrichting wist ik dat ik mijn positieve vaardigheden zoals schrijven, redactioneel en onderwijskundig werk veel beter had kunnen uitbuiten. Als pensionado kan ik dat nu goed in de praktijk brengen via vrijwilligersfuncties bij Kompassie als schrijver van de ‘Rubriek van Frank’, Denktank Hersenletsel van Middin, Bibliotheek Laakkwartier als begeleider van kinderen bij het voorlezen en als redacteur van het Laak Magazine kwartaalblad. Mijn tip is dan ook om samengevat de volgende punten in acht te nemen:
- Je bent niet onmisbaar
- Hou niet vast aan oude patronen
- 100% hoeft niet 80% volstaat ook
- Leg de focus op je positieve vaardigheden.
Probeer voor je gevoel negatieve zaken om te buigen naar positieve en leg daar de nadruk op. Je hebt alleen invloed op de zaken die onder jouw controle zijn. Je hebt alleen jezelf ermee als je je te druk maakt om de grotere zaken. Niemand is perfect en alles kan altijd beter, maar dat is niet nodig.
Het half lege glas is altijd half vol.
Frank
Het herkennen van signalen van overbelasting is belangrijk om klachten zoals stress, vermoeidheid en mentale uitputting op tijd te voorkomen of te verminderen. Veel mensen merken pas laat dat ze te lang over hun grenzen zijn gegaan, terwijl het lichaam vaak al eerder signalen afgeeft. Door deze signalen serieus te nemen en stil te staan bij oorzaken zoals werkdruk, persoonlijke omstandigheden of moeite met grenzen stellen, kun je beter voor jezelf zorgen en erger voorkomen.
Bij organisaties zoals Kompassie kun je terecht voor een luisterend oor, praktische ondersteuning en advies bij mentale klachten. Daarnaast biedt de Mentale Agenda een overzicht van bijeenkomsten, workshops en tips om je mentale veerkracht te versterken. Zo hoef je er niet alleen voor te staan en kun je stap voor stap werken aan herstel en balans.